Sò huyết tiến vua khai thác trên sông Ròn là món ăn ngon, bỗ dưỡng được du khách yêu thích.
Sông Ròn uốn lượn qua vùng đất Quảng Trạch, Quảng Bình trước đây ( Quảng Trị sau sáp nhập), mang theo dòng chảy mát lành và món quà đặc biệt: sò huyết. Được ví như “món ngon tiến Vua”, sò huyết Ròn chinh phục thực khách bởi vị ngọt thanh, giòn dai, ẩn chứa hương vị đặc trưng của vùng đất này. Nằm trong lòng “núi Phượng”, một dãy núi thuộc Hoành Sơn hùng vĩ, sò huyết Ròn như được trời phú cho vị ngon tinh túy, ẩn chứa tinh hoa của núi non sông nước. Người dân Ròn tự hào về “sông Loan núi Phượng”, nơi nuôi dưỡng món quà đặc sản, một phần linh hồn của quê hương họ.
Núi Hoành Sơn, tọa lạc tại Châu Bố Chính, gần xã Sơn Tiêu, giáp ranh Nghệ An, là dãy núi hùng vĩ, trải dài từ núi tổ, uốn lượn như rồng cuốn hổ ngồi, trùng điệp nối tiếp nhau ra tận biển. Vách núi dựng đứng, cao ngất trời, như bức tường thành vững chãi, án ngữ cả một vùng đất phương Nam.
Đánh bắt Sò huyết
Ít ai biết nguồn gốc của con sò huyết ở sông Ròn. Trong Ô châu cận lục, dù nhắc đến nhiều đặc sản vùng cửa biển Di Luân như ngao, cua, cá, mắm muối, tôm hùm, nhưng lại không hề có đề cập đến sò huyết. Phải đến Phủ biên tạp lục của Lê Quý Đôn, sò huyết mới xuất hiện. Sách ghi chép: Cửa biển châu Bắc Bố chính xưa vốn không có sò. Chính nhờ công lao của Hiền quận công Nguyễn Khắc Liệt, khi ông sai ba chiếc thuyền ra Quảng Yên, giáp với Khâm Châu, lấy sò về bỏ ở cửa biển Di Luân (cửa Ròn), mà từ đó đến nay, vùng đất này mới có sò huyết.
Sò huyết sông Ròn, món quà quý giá của vùng đất này, vang danh khắp nơi. Hồi xưa, trẻ con vùng Ròn đi mò cua, cá, vô tình bắt được sò thì mang về. Theo truyền thống, năm con sò đầu tiên mỗi người bắt được sẽ được góp vào một giỏ chung, ngâm nước riêng biệt.
Mặt trời khuất bóng, cuộc mò sò kết thúc, những con sò đầu tiên đã nhả sạch bùn, chờ đợi bữa tiệc. Lên chòi cất rớ, cả nhóm háo hức chuẩn bị. Thợ mò khéo léo tách đôi sò, giữ gìn trọn vẹn huyết đỏ tươi bên trong. Chanh được vắt vào, nhuộm hồng thịt sò, đợi vài phút cho chín. Món sò sống vắt chanh, ngọt thanh, vị biển mặn hòa quyện, khiến ai nấy đều xuýt xoa.
Sò huyết lên mâm
Vùng Ròn ẩn chứa bao điều kỳ lạ, chẳng khác nào chính con người nơi đây. Gặp gỡ ông lão cựu chiến binh ở xã Quảng Tùng, tôi mới thực sự hiểu điều đó. Vẻ ngoài rắn rỏi, giọng nói sang sảng, ông lão đã đi khắp năm châu bốn bể, giờ lại dành trọn tâm huyết cho con sò huyết sông Ròn. Với thâm niên hơn mười năm gắn bó với nghề, ông là người duy nhất nuôi sò huyết ở vùng này, thậm chí còn phải bay 3 chuyến mỗi tuần vào miền Nam để tìm giống.
Trước khi sân bay Đồng Hới xuất hiện, ông Phạm Ngọc Xuân, hay được gọi là Xuân sò, phải lặn lội từ quê nhà lên Huế, bay vào TP.HCM rồi lại tiếp tục di chuyển bằng xe đò về tận Rạch Giá, Kiên Giang để mua sò giống. Mỗi chuyến, ông mua đến 4 tạ sò với giá 3 triệu đồng/kg, về nuôi trong vòng 6 tháng rồi xuất bán. Sò của ông Xuân khác biệt bởi sức sống mãnh liệt. Ông tự hào: “Nuôi được 1 năm, sò sống đến 1 tháng dù đưa đi đâu, trong khi sò các nơi khác chỉ sống được 10 ngày là chết”. Sò sông Ròn tròn đẹp, dù con giống có thể méo mó, nhưng sau quá trình sinh trưởng lại trở nên đầy đặn và “huyết đầy”. Nhờ sự chăm chỉ và tâm huyết, ông Xuân đã được UBND huyện và Hội Nông dân huyện tặng bằng khen cho thành quả lao động của mình.
Sò Huyết
Sông Ròn, với dáng hình uốn lượn giữa núi non, là nơi giao hòa độc đáo của nước mặn và nước ngọt, tạo nên điều kiện lý tưởng cho sò huyết sinh trưởng. Nơi đây, xưa kia là điểm dừng chân của thương thuyền, quân lính và cả những bậc vua quan. Sò huyết Ròn trở thành món ngon được dân địa phương dâng lên, góp phần tạo nên danh tiếng cho vùng đất này.
Sò huyết tiến Vua –
Mùa Tết Nguyên đán, sò trở thành món ăn được ưa chuộng nhất, ông Xuân chia sẻ, chỉ trong 4 ngày cận Tết (từ 25 đến 29 tháng Chạp) ông bán được hơn 10 tạ sò. Ngoài hương vị thơm ngon, bổ dưỡng, sò còn được xem là biểu tượng may mắn, mang lại sự thịnh vượng cho cả năm. Đặc biệt, đấng mày râu truyền tai nhau về tác dụng “Viagra tự nhiên” của loài nhuyễn thể này.
Người Quảng Trạch có cách thưởng thức sò huyết độc đáo, chẳng giống nơi nào. Món sò huyết mù tạt, theo ông Xuân, là tuyệt phẩm chỉ có ở quê hương ông. Du lịch khắp nơi, ông chưa từng thấy ai chế biến món ăn này như vậy. Sò huyết ngon, đắt, thường được bán cho nhà hàng, muốn thưởng thức phải tìm đến quán nhỏ, mới cảm nhận được hết hương vị đặc trưng của Quảng Trạch.
Nằm khuất trong thị trấn Ba Đồn, quán mệ Mận chẳng cần bảng hiệu vẫn nổi tiếng. Vợ chồng ông bà Ngự-Mận, với sự tỉ mẩn chuẩn bị từng loại phụ gia, luôn sẵn sàng phục vụ thực khách. Khách muốn ăn nhanh chỉ cần gọi điện báo trước, ông bà sẽ chuẩn bị chu đáo. Khi khách đến, bà Mận nhanh nhẹn trụng sò qua nước sôi rồi tách sò ra từng chén, ông Ngự thì tay thoăn thoắt đánh mù tạt với xì dầu tạo nên hương vị đặc trưng của quán.
Bà Mận chần sò huyết qua nước sôi, bí quyết ẩn trong bàn tay khéo léo, giữ cho sò chín tới, thịt và huyết còn tươi rói. Ông Ngự, tay cầm chén sò, miệng đọc thơ, hướng dẫn cách ăn cho những ai chưa quen: “Sò huyết cháo lươn quán không tên/Quán không bàn ghế chiếu trải nền/Quý khách gần xa thăm ghé quán/Dẫu một đôi lần quán chẳng quên”.
Hương vị miền biển quyện vào từng ngụm, khi sò huyết tươi ngon được nâng niu trên nền nộm đu đủ chua chua, giòn giòn. Hành, ngò, rau quế, giá đỗ sống, tỏi, gừng, đậu lạc, dứa thơm, bắp chuối tươi, tất cả hòa quyện trong chén nhỏ, như một bản giao hưởng vị giác. Mù tạt cay nồng, chanh tươi thanh mát, tạo nên bản hòa ca độc đáo, khiến bạn phải nuốt trọn từng chút một. Sò huyết mát lạnh, béo ngậy, quyện với vị chua cay nồng, khiến hương vị lan tỏa khắp vòm miệng. Ngụm rượu men riềng pha bột sắn dây, một chút men say nhẹ nhàng, khiến tâm hồn lâng lâng, mồ hôi toát ra, như một bản tình ca say đắm.
Đến Ba Đồn, đừng quên thưởng thức sò huyết – đặc sản hấp dẫn, mang hương vị biển cả đặc trưng.