Phong Nha là di sản thiên nhiên thế giới nổi tiếng với hang nước dài nhất, cửa hang rộng nhất, bãi cát đẹp nhất, hồ ngầm đẹp nhất, thạch nhũ kỳ ảo nhất, dòng sông ngầm dài nhất Việt Nam và hang khô rộng và đẹp nhất.
Phong Nha, di sản thiên nhiên thế giới, nổi tiếng với những kỳ quan độc đáo: hang nước dài nhất, cửa hang rộng lớn, bãi cát rộng đẹp, hồ ngầm lung linh, thạch nhũ tráng lệ và dòng sông ngầm dài nhất Việt Nam. Nhưng nguồn gốc tên gọi “Phong Nha” vẫn là điều khiến nhiều người tò mò. Phong Nha, theo tiếng Việt cổ, có nghĩa là “gió núi”, gợi hình ảnh luồng gió mạnh thổi qua khe núi, tạo nên âm thanh vang vọng, đặc trưng của vùng đất này.
Hành trình khám phá Phong Nha – Kẻ Bàng, những người dẫn đường đã thử giải thích vẻ đẹp huyền bí nơi đây.
Du khách Anh tò mò hỏi về nguồn gốc cái tên Phong Nha. Người dân địa phương giải thích một cách dí dỏm: “Phong Nha là nhà của gió”, bởi “Nha” trong tiếng Việt có nghĩa là “nhà”, còn “Phong” là “gió”.
cửa động Phong Nha
Cửa động Phong Nha
“Phong Nha là Răng gió” – một người am hiểu văn hóa phản bác. Chàng guide nhanh chóng đưa ra lời giải thích dựa vào cuốn sách hướng dẫn du lịch: Nhũ đá từ trên cao tỏa xuống như những chiếc răng lớn, gió luồn qua kẽ răng tạo nên tiếng rít. Phong Nha, vì thế, là Răng của gió. Hơn nữa, “Phong” nghĩa là phong phú, đầy đủ, khiến Phong Nha mang ý nghĩa “nhiều răng, được mùa”, rất phù hợp với quốc gia nông nghiệp như Việt Nam.
Chàng kia không chịu thua, suy luận: “Phong Nha có phải từ Phong Nhũ biến đổi không? Nếu vậy, Phong Nha nghĩa là… Vú gió!”.
Cứ liệu lịch sử thì như sau:
Theo nhà nghiên cứu Phan Thuận An, từ “Phong Nha” lần đầu tiên được ghi nhận trong Phủ Biên Tạp Lục của Lê Quý Đôn (1776), qua quá trình tra cứu các thư tịch cổ viết bằng chữ Hán.
Trong sách ghi chép về hai xứ Thuận – Quảng, Lê Quý Đôn ghi nhận Phong Nha là tên một đơn vị hành chính ở miền núi, tương đương với cấp làng, xã ở đồng bằng. Tuy nhiên, chưa có tài liệu nào xác định rõ ràng việc sử dụng địa danh Phong Nha để gọi tên khu hang động từ thời điểm nào.
Động Phong Nha
Thạch nhũ động Phong Nha
Theo các nghiên cứu của Buoffier (1930), Antoie và Michel (1932) và Madeleine Colani (1936), tên gọi “Phong Nha” (hoặc “Les Grottes des Phong Nha”) xuất phát từ ngôi làng cùng tên và đã được sử dụng từ những năm 1920.
Nhà nghiên cứu Phan Thuận An, trong bài viết trên tạp chí Du lịch Đà Nẵng số 7/2003, đã đưa ra những bằng chứng mới đầy thuyết phục, đáng để chúng ta suy ngẫm.
Ba tư liệu cổ là Đồng Khánh Địa dư Chí lược (khoảng 1886 – 1888), Đồng Khánh Ngự lãm Địa dư Chí đồ (in năm 1943) và Đại Nam Nhất thống chí (ấn hành năm 1909) đều thống nhất về cách viết địa danh Phong Nha. Theo đó, “Phong” trong Phong Nha có nghĩa là đỉnh núi. Điều này cho thấy, cách gọi Phong Nha là một cách gọi mang tính truyền thống, đã được ghi nhận và sử dụng phổ biến trong lịch sử.
Từ điển Từ Nguyên giải thích “phong” là đỉnh núi nhọn, thẳng đứng. Còn “nha” mang nhiều nghĩa, thông thường nhất là cơ quan làm việc của nhà nước như nha sở, nha môn… Từ điển Từ Nguyên định nghĩa “nha” là quan thự.
Theo Từ điển Khang Hy, “nha tham” cũng là một nghĩa khác của từ này.
“Nha tham” trong Từ điển Từ Hải ám chỉ việc các quan lớn tập trung tại phủ lớn để bàn bạc công việc chính trị.
Theo ông Phan Thuận An, chữ “nha” trong từ điển Khang Hy còn có nghĩa thứ tư: “Phàm những gì sắp xếp thành hàng trông có phần giống như các quan lại sắp hàng ở phủ nha thì đều gọi là nha”.
Từ điển Từ Nguyên ghi nhận nghĩa thứ hai của chữ “nha” trong câu thơ của Trần Tạo, một tiến sĩ đời Tống sống cách đây hơn 800 năm. Hai chữ “phong nha” trong câu thơ “Cao sơn như thọ chúng phong nha” thể hiện hình ảnh hùng vĩ của núi non, được ví như các quan đứng xếp hàng nghiêm chỉnh để nhận lệnh. Câu thơ này không chỉ đẹp về mặt ngôn ngữ mà còn ẩn chứa một nét đẹp văn hóa độc đáo của thời đại.
Nhà nghiên cứu Phan Thuận An đã cất công đối chiếu các địa danh xưa của Việt Nam với những địa danh có sẵn ở Trung Hoa. Ông vui mừng reo lên khi phát hiện Phong Nha ở Quảng Bình không hề trùng với bất kỳ địa danh nào bên Trung Hoa, khẳng định đây là địa danh độc nhất vô nhị.
Kết thúc bài viết, ông khẳng định Phong Nha không phải là hiện tượng tự nhiên do gió tạo ra, mà là một địa danh được đặt tên dựa trên hình ảnh các ngọn núi xếp thành hàng như những quan thần đứng chầu, thể hiện sự uy nghiêm và trật tự trong xã hội phong kiến.
Khu hang động Phong Nha – Kẻ Bàng, như một vị thần long trọng, đã chờ đợi trên sân chầu thế giới. Cuối cùng, UNESCO đã lên tiếng, tôn vinh nó là Di sản Thiên nhiên Thế giới, khẳng định giá trị vĩ đại của kỳ quan thiên nhiên này.