Cách Đồng Hới ba cây số về phía tây, ẩn mình một dấu son lịch sử: Khu Giao tế Quảng Bình. Hơn bốn thập kỷ trước, nơi đây không chỉ là điểm dừng chân mà còn là biểu tượng của tình hữu nghị, nơi đón tiếp những phái đoàn trong nước và quốc tế đến với mảnh đất Quảng Bình kiên cường.
Trong những năm tháng mang trên vai sứ mệnh đặc biệt ấy, những con người của Khu Giao tế đã viết nên câu chuyện về sự tận tâm, vượt qua gian khó, để lại trong lòng mỗi vị khách ghé thăm những ấn tượng sâu sắc và tình cảm trân quý. Dẫu thời gian tồn tại hữu hạn, Khu Giao tế Quảng Bình đã khắc ghi những dấu mốc lịch sử ý nghĩa, góp phần vào hành trình phát triển của tỉnh.
Sinh ra từ những ngày đầu hòa bình lập lại sau năm 1954, giữa bộn bề khó khăn, Khu Giao tế ban đầu tọa lạc tại thị xã Đồng Hới. Nơi đây chứng kiến những chuyến đưa đón xúc động, tiễn cán bộ, chiến sĩ miền Nam tập kết ra Bắc, và chào đón những đoàn khách đến thăm, làm việc.
Khi bom đạn Mỹ dội xuống miền Bắc năm 1964, Đồng Hới trở thành “tọa độ lửa”. Để bảo toàn hoạt động, Khu Giao tế chuyển mình lên Đức Ninh. Chiến tranh lan rộng, nơi đây phân tán thành những điểm tựa nhỏ bé tại Cộn, Nghĩa Ninh, Lý Ninh, Bố Trạch…, hòa mình vào cuộc sống của người dân, cùng họ gánh vác nhiệm vụ đón tiếp, phục vụ.
Năm 1970, quyết định xây dựng Khu Giao tế tại đồi Đức Ninh được đưa ra. Nhưng công trình còn dang dở, bom đạn kẻ thù lại ập đến, Khu Giao tế một lần nữa sơ tán về vùng Cộn.
Năm 1973, khi tiếng súng vừa im tiếng, Trung ương Đảng và Chính phủ giao nhiệm vụ khẩn thiết cho Quảng Bình: xây dựng lại Khu Giao tế để đáp ứng tình hình mới. Giữa những ngổn ngang, thiếu thốn hậu chiến, Quảng Bình nhanh chóng bắt tay vào công việc.
Chỉ trong một thời gian ngắn, một Khu Giao tế khang trang đã hiện hữu trên diện tích gần 4 héc-ta, với những khu vực riêng biệt: nhà nghỉ cho khách trong nước, quốc tế, khu làm việc, hội trường, bếp ăn…
Bằng cả tấm lòng và trách nhiệm, đội ngũ cán bộ, nhân viên Khu Giao tế đã gieo vào lòng mỗi vị khách đến đây sự cảm phục và mến yêu.
Trong hơn 450 đoàn khách quý, có những dấu ấn không thể phai mờ. Đó là hai lần đón tiếp Đoàn đại biểu Mặt trận Dân tộc đoàn kết Căm-pu-chia do Hoàng thân Sihanouk dẫn đầu trên đường đến vùng giải phóng Đông Bắc Campuchia. Nơi đây cũng vinh dự đón tiếp các đoàn đại biểu của Tổ chức Đoàn kết Á – Phi, Tổ chức Kinh tế Chính phủ Hungary, đoàn văn nghệ sĩ Liên Xô, đoàn thủy thủ Trung Quốc, đoàn Đảng Nhân dân Cách mạng Lào, và đại diện các đảng phái từ Singapore, Myanmar, Malaysia…
Khu Giao tế còn là điểm dừng chân quen thuộc của nhiều đoàn đại biểu trong nước trong những chuyến công tác đến Quảng Bình, như đoàn Chính phủ lâm thời do bà Nguyễn Thị Bình dẫn đầu, và các đồng chí Trường Chinh, Võ Nguyên Giáp, Hà Thị Quế, Tố Hữu, Lê Đức Thọ, Đồng Sỹ Nguyên…
Nhưng có lẽ, dấu ấn sâu đậm nhất thuộc về người bạn lớn, vị lãnh tụ kiên cường của Cuba anh em: Fidel Castro.
Tháng 9 năm 1973, khi khói lửa chiến tranh vừa tan, Fidel Castro đã đến thăm Quảng Bình và Quảng Trị. Trong hai ngày ngắn ngủi, chứng kiến những mất mát, đau thương của người dân miền Trung, không ít lần ông đã nghẹn ngào. Ông đến thăm Đại đội nữ pháo binh Ngư Thủy, đơn vị anh hùng hai lần bắn cháy tàu chiến Mỹ.
Đi qua Đồng Hới đổ nát, ông xuống xe, lặng lẽ bước đi giữa những gạch vụn, nơi còn ẩn chứa bao hiểm nguy từ bom mìn. Nước mắt ông rơi khi đến bến đò Mẹ Suốt, nơi người mẹ anh hùng đã ngã xuống khi vừa được Quốc hội vinh danh.
Cũng trong chuyến thăm lịch sử ấy, ngày 16/9/1973, Chủ tịch Cuba đã hứa xây tặng Quảng Bình một bệnh viện. Chỉ năm năm sau, Bệnh viện Hữu nghị Việt Nam – Cuba Đồng Hới sừng sững mọc lên tại Lý Ninh. Suốt mười năm tiếp theo, Cuba còn cử nhiều đoàn chuyên gia y tế sang hỗ trợ, trao đổi kinh nghiệm và khám chữa bệnh cho người dân Quảng Bình.
Gần nửa thế kỷ trôi qua, với những sự kiện lịch sử trọng đại, năm 1998, Khu Giao tế Quảng Bình vinh dự được Bộ Văn hóa – Thông tin xếp hạng Di tích lịch sử cấp Quốc gia.
Năm 2009, Khu Giao tế được trùng tu, khoác lên mình diện mạo mới khang trang hơn. Các khu nhà khách quốc tế, trong nước, hội trường, sân vườn… đều được đầu tư nâng cấp. Đặc biệt, một phòng trưng bày với những tư liệu, hiện vật quý giá đã được mở ra, giúp du khách hiểu thêm về giá trị lịch sử của di tích.
Kể từ đó, Khu Giao tế Quảng Bình ngày càng thu hút du khách. Nhiều người tìm đến đây để tưởng nhớ một thời là nơi dừng chân của các nhà lãnh đạo, đặc biệt là nơi Chủ tịch Fidel Castro đã nghỉ lại trong chuyến thăm Quảng Bình sau chiến tranh.
Với vị trí thuận lợi, gần trung tâm Đồng Hới và nằm trên tuyến du lịch phía tây, Di tích lịch sử Khu Giao tế Quảng Bình đang trở thành một điểm đến hấp dẫn, không thể bỏ qua trên hành trình khám phá Quảng Bình.