Đông Châu: Bí ẩn vẻ đẹp bất ngờ

Bài viết của TS Nguyễn Khắc Thái về Động Châu Khe Nước Trong và các điểm du lịch phía Nam tỉnh Quảng Bình, hé lộ góc nhìn địa lý về hình thái Động Châu trong lịch sử. [Quang Binh Travel]

Để du khách có cái nhìn khác về các địa điểm du lịch phía Nam tỉnh Quảng Bình, Quang Binh Travel trân trọng chia sẻ nguyên văn bài viết của TS Nguyễn Khắc Thái về Động Châu Khe Nước Trong, một trong những điểm đến hấp dẫn của vùng đất này. Bài viết mang đến những góc nhìn độc đáo, giúp du khách khám phá thêm vẻ đẹp tiềm ẩn của địa danh này.

1. ĐÔI LỜI PHI LỘ

Sử học kết hợp địa chất và địa mạo giúp chúng ta hiểu rõ môi trường sống của một loài đặc biệt: loài người, từ đó góp phần lý giải lịch sử phát triển của nhân loại.

Sau hành trình chinh phục Động Châu đầy ấn tượng, thay vì hô hào tiến lên, tôi muốn chia sẻ về một kho báu ẩn giấu – Khu Dự trữ sinh quyển Động Châu. Chuyến du khảo hôm 16 tháng Ba, dưới sự dẫn dắt của Giám đốc Trần Cương, một người trẻ đầy nhiệt huyết, đã mở ra cho tôi những góc nhìn mới về nơi đây. Tôi tin rằng, Động Châu sở hữu tiềm năng kiến tạo không hề thua kém Phong Nha – Kẻ Bàng, hứa hẹn mang đến những trải nghiệm độc đáo cho du khách.

Loạt bài này chỉ muốn khẳng định một điều: Độộng Châu cần chúng ta, và chúng ta cần Độộng Châu, không phải chỉ vì tự hào, mà vì sự sống còn. Môi trường sống là lý do chính đáng để chúng ta cùng chung tay bảo vệ và phát triển Độộng Châu.

Tôi khao khát chứng kiến Tú Làn ở Bắc, Phong Nha Kẻ Bàng ở trung tâm và Động Châu ở Nam hòa quyện thành một bản giao hưởng đa sắc của du lịch Quảng Bình, một bản giao hưởng vẹn tròn, rực rỡ, nhất là khi thời gian đang dần cạn kiệt.

Loạt bài viết này khá dài và chi tiết, dành cho những ai thực sự muốn tìm hiểu sâu về tài nguyên Độộng Châu. Mong bạn thông cảm nếu bạn không có nhiều thời gian.

Khám phá Vùng Đất Qua Lăng Kính Địa Lý

Xuất phát từ Đồng Hới, chúng tôi mang theo sự bàng hoàng pha lẫn tò mò trước vùng đất Quảng Bình tưởng chừng đã quá quen thuộc. Nơi đây, thiên nhiên như một bức tranh đa sắc, hội tụ những nét độc đáo từ địa chất, địa mạo, địa hình, khí hậu, sinh thái và cảnh quan. Quảng Bình như một bảo tàng địa chất khổng lồ, lưu giữ dấu ấn 500 triệu năm lịch sử, từ kỷ Ordovic đến nay. Hoạt động kiến tạo như một cuốn lịch, ghi lại những biến động phức tạp của vỏ trái đất. Cấu trúc địa chất và thành phần thạch học đa dạng là yếu tố chính tạo nên sự đa dạng của địa hình – địa mạo, đồng thời cũng góp phần tạo nên bức tranh địa chất độc đáo. Những biến đổi địa chất liên tục diễn ra, kiến tạo và phá vỡ, góp phần tạo nên diện mạo địa hình như ngày nay. Không chỉ vậy, những vận động kiến tạo còn ảnh hưởng đến mạng lưới thủy văn, nước ngầm, khí hậu – địa lý tự nhiên, sự đa dạng sinh học và cảnh quan môi trường của vùng đất hoang sơ đầy bí ẩn này.

Khám phá vẻ đẹp hoang sơ của Hang Chà Lòi và Hang Kiều, hai điểm đến đầy bí ẩn và hấp dẫn.

Vận động không ngừng tạo nên chu trình năng lượng khép kín, hài hoà, hoàn thiện. Hệ thống này vận hành theo nguyên tắc biện chứng, mỗi yếu tố đều là mắt xích quan trọng, không thể tách rời. Sự tiến hoá là kết quả của sự tương tác và ảnh hưởng qua lại giữa các thành phần trong hệ thống.

Trước chuyến đi, kiến thức của tôi về Phong Nha – Kẻ Bàng chỉ giới hạn trong những kết quả nghiên cứu của các nhà khoa học Viện Viễn Đông Bác cổ (EFEO) như Paul Pelliot, Henri Maspero, Paul Demiéville, Louis Finot, George Cœdès, Henri Parmentier và nhà địa chất người Nga Dovjikov. Từ đó, tôi chỉ hình dung về vùng núi Quảng Bình qua lăng kính của khối núi đá vôi (karst) Phong Nha – Kẻ Bàng, tác động chủ yếu đến địa hình nơi đây.

Trước chuyến đi, tôi chỉ mong thoát khỏi hệ đá vôi Kẻ Bàng, một dải đất nằm giữa khối núi đá Bắc Quảng Bình và hệ Bazan Quảng Trị.

Khám phá Quảng Bình: Kinh nghiệm du lịch, điểm đến hấp dẫn, mẹo du lịch hữu ích.

Hoá ra tôi nhầm.

Làng Ho khuất sau lưng, đồng thời những định kiến về địa chất, địa tầng trong tôi cũng tan biến. Những kiến thức tôi thu thập từ các nhà nghiên cứu Pháp cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, phần lớn chỉ giới hạn ở vùng núi phía Bắc, bỏ quên một hình thái địa mạo độc đáo ở miền Nam. Nhìn qua khung cửa kính, tôi ngỡ ngàng trước những khối núi đá hùng vĩ, và lời Giám đốc Công ty Lữ hành Trần Cương càng khiến tôi thêm bất ngờ: “Vùng núi phía Nam Quảng Bình đã phát hiện ít nhất 20 hang động. Hiện tại, chúng tôi đang khảo sát và khai thác 3 hang động là Hang Đại tướng, Hang Vân và Hang Kiều, nằm kề cận với Động Châu.”

Tour Vượt Thác Dương Cầm

Hành trình tiếp cận con suối Châu đã khiến tôi ngỡ ngàng, sự ngạc nhiên còn chưa kịp dứt đã lại dâng trào. Bước vào triền dốc cheo leo, trong bộ đồ leo núi bụi bặm, tôi lạc vào một địa hình hoang sơ kỳ lạ. Thay vì đất, đá hay sa thạch phong hoá, trước mặt tôi là một hỗn hợp vật chất không thể giải thích nổi, như một cảnh tượng hỗn loạn sau khi một thiên thể khổng lồ bị phá hủy. Các sườn dốc quanh tôi dường như được cấu thành từ vô số vật chất chéo chồng lên nhau, tạo nên một bức tranh đầy bí ẩn.

Ai đã đến đây? Người khổng lồ nào đã khuấy động lòng đất, đập vỡ cấu trúc địa tầng vững chãi, trộn lẫn thạch bì và địa bì thành bề mặt ngổn ngang này? Những viên đá đủ hình khối và kích cỡ nằm rải rác như thể bị bàn tay con người tác động. Ký ức về câu chuyện của một chuyên gia địa chất Ba Lan, khi ông nhìn thấy những viên thạch anh tại Lạng Sơn, thốt lên rằng đó là dấu vết ghè đẽo của người nguyên thuỷ, khiến tôi bỗng chốc bồi hồi. Hai nhà khảo cổ học hàng đầu Việt Nam, Trần Quốc Vượng và Hà Văn Tấn, đã vội vàng lên Lạng Sơn, rồi lại lao vào thư viện, tìm kiếm câu trả lời trong những trang sách địa chất học và thạch học. Cuối cùng, họ phát hiện ra đó là kết quả của sự ghè đẽo tự nhiên trong quá trình tạo sơn, cách đây hơn 200 triệu năm. Sự nhầm lẫn của nhà địa chất, sự tò mò của nhà khảo cổ, và lời giải đáp từ chính lòng đất, tạo nên một câu chuyện thú vị về giới sử học. Chúng tôi, những người lấn sân vào thế giới địa chất và khảo cổ, luôn sẵn sàng khám phá, bất chấp những bất ngờ và thử thách.

Câu chuyện Lạng Sơn gợi nhắc đến lịch sử địa chất đặc biệt của vùng đất này. Không giống như sự trỗi dậy của khối karst Kẻ Bàng phía Bắc, nơi đây được hình thành bởi quá trình nâng lên và phá vỡ cấu trúc khối đá thành những phiến đá to nhỏ khác nhau. Những phiến đá này bị vỡ vụn bởi vận động nâng hạ địa tầng và sự va chạm giữa chúng, tạo ra những dấu vết không tự nhiên có thể nhầm lẫn với các công cụ đá của người nguyên thủy.

Trường Sơn Bắc là vương quốc của núi đá vôi, với 2.000 km2 diện tích đá vôi hùng vĩ, trong đó có Phong Nha – Kẻ Bàng. Ngược lại, Trường Sơn Nam lại là vương quốc của đá hoa cương, với sườn núi trơ trụi, đầy những phiến đá khổng lồ, tím xanh, nằm lô nhô ngổn ngang. Ở Độộng Châu và vùng núi phía Tây Nam Lệ Thuỷ, địa hình đá vôi bị vỡ vụn, ngổn ngang trên sườn dốc, thể hiện sự chuyển tiếp giữa hai hình thái địa chất đặc trưng của Bắc và Nam Trường Sơn. Giới hạn cuối cùng của Karst là khối núi Ngũ Hành Sơn, nơi đánh dấu sự chuyển đổi sang địa tầng điển hình của đá hoa cương. Sự vận động tạo sơn diễn ra ở kỷ Triat, thời đại Trung Sinh cách đây chừng 240 triệu đến 270 triệu năm, đã tạo nên sự khác biệt này, và Độộng Châu trở thành trung gian giữa hai hình thái địa chất độc đáo của dãy Trường Sơn.

Độộng Châu: Một minh chứng cho dòng chảy lịch sử.

Sự hấp dẫn của hình thái ấy nằm ở đâu? Chắc chắn có điều gì đó thu hút chúng ta!

Vùng đất Quảng Bình ẩn chứa bí mật về một quá khứ địa chất đầy hấp dẫn. Từ Động Châu đến bờ biển hiện nay, dấu vết của một thời kỳ biển tiến đang chờ được khám phá, hé lộ một quá khứ khi vùng đất này bị biển bao phủ. Phía Bắc, các nhà khoa học École française dExtrême-Orient đã phát hiện những dấu tích sò điệp, dấu ấn nhuyển thể đại dương và dấu vết sinh vật biển trên vùng Lèn Bảng và các núi đá huyện Tuyên Hoá, minh chứng cho giai đoạn Carbon – Permi cách đây hàng triệu năm. Điều này gợi mở khả năng tương tự sẽ được tìm thấy ở khu vực phía Nam, hứa hẹn sẽ giải mã cấu trúc địa hình và đặc trưng địa sinh thái của vùng Tây Nam Quảng Bình.

Hiểu rõ quá trình kiến tạo địa chất là chìa khóa để giải mã sự hình thành vùng đồng bằng hai huyện Quảng Ninh, Lệ Thuỷ và Nam Đồng Hới. Cấu trúc địa hình này, theo lịch sử địa chất, được gọi là “địa máng”, tương tự như Đà Nẵng. Đà Nẵng nằm ở vị trí tiếp giáp giữa Trường Sơn Nam và phía Nam Trường Sơn Bắc. Trường Sơn Bắc, từ thuở hồng hoang, là một địa máng biển sâu, tồn tại từ đầu kỷ cổ sinh. Nó nổi lên trong đợt vận động tạo núi Hersini (Biển thoái Hersini). Điều đáng tiếc là, trong khi kiểu hình thái địa máng ở phía Bắc và Nam đã được nghiên cứu kỹ lưỡng, vùng địa máng này lại bị bỏ quên. Đây là một thiếu sót lớn, bởi nó chính là chìa khóa để giải mã bí ẩn về vùng đồng bằng hai huyện và tìm ra giải pháp thoát lũ hiệu quả.

Tiếp cận địa chất, địa mạo, địa tầng là điều thú vị thứ ba, bởi nó tạo nền tảng vững chắc cho việc hiểu địa sinh thái – cả sinh thái tự nhiên và sinh thái nhân văn. Đây là chủ đề tôi sẽ dành riêng cho một bài viết khác trong loạt bài này.

Vượt qua thử thách cấp mạo hiểm thứ Tư trong hành trình 5 cấp do Sở Du lịch Quảng Bình ấn định, tôi, một bô lão cận 80, đã chinh phục thành công! Quay về SonHomestay, nằm ẩn mình trên tuyến đường nhánh Tây huyền thoại của đường Hồ Chí Minh, tôi được tận hưởng hương vị ẩm thực đặc sắc, và ánh mắt thăm thẳm đại ngàn của các sơn nữ Vân kiều. Facebook không cho phép viết dài, nhưng đây quả là một trải nghiệm đáng nhớ!

Hóa ra, những món sơn hào bản địa tuyệt vời này lại là thành quả của các chuyên gia ẩm thực Đại học Quảng Bình, dưới sự dẫn dắt của Thuygeo. Họ đã đi nghiên cứu sinh kế cho đồng bào dân tộc, và mang về những tinh hoa ẩm thực độc đáo. Một bữa tiệc sala (lá) đậm chất Vân Kiều đã khiến tôi say sưa không chỉ bởi hương vị mà còn bởi sự tinh tế, độc đáo trong từng món ăn.

Dù cơ thể mệt nhoài vì leo núi, nhưng tiếng cười giòn tan của sơn nữ, hương vị độc đáo của rau rừng, cá khe, ốc núi cùng nụ cười hiền hậu, hoang dã như vị thuốc quý, đã khiến tâm hồn tôi lâng lâng, vui sướng.

Độộng Châu, Kẻ Bàng, Tú Làn, mỗi địa danh là một nốt nhạc riêng biệt, cùng hòa quyện tạo nên bản giao hưởng phong phú cho kho báu du lịch Quảng Bình. Từ vẻ đẹp hùng vĩ của động đến sự thơ mộng của làng quê, mỗi địa điểm đều mang đến những cung bậc cảm xúc khác nhau, góp phần làm nên bức tranh đa sắc của mảnh đất này.

(còn tiếp)