Nơi ý chí thép nở hoa kỳ tích giữa Trường Sơn
Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã khắc một tượng đài ngôn ngữ về con đường huyền thoại này: “Đường 20 Quyết thắng là một kỳ công, kỳ tích, kỳ quan, do ý chí vì độc lập tự do của chiến sĩ và Thanh niên xung phong làm nên”. Lời khẳng định ấy vang vọng như tiếng vọng của núi rừng Trường Sơn, nơi mạch máu giao thông này đã hiên ngang vươn mình trong bão lửa chiến tranh.
Trong những năm tháng “xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước”, Đường 20 Quyết Thắng không chỉ là một tuyến giao thông, mà đã hóa thân thành một “con đường kỳ diệu”, một đốt sống quan trọng trên “Đường Hồ Chí Minh huyền thoại”. Với sứ mệnh thiêng liêng, con đường ấy đã vượt qua hiểm trở, nối liền hậu phương miền Bắc với trái tim miền Nam, chuyên chở không chỉ vật chất mà cả ý chí thống nhất non sông.
Ngày đông tháng mười hai năm 1965, tiếng cuốc đầu tiên vọng lên, khai sinh con đường mang trong mình khát vọng Quyết Thắng. Chỉ trong bốn tháng ròng rã (127 ngày đêm), một kỳ tích đã xuất hiện: 123 ki-lô-mét đường xuyên sơn, nối Phong Nha (Quảng Bình) với Lùm Phùm (Khăm Muộn, Lào). “Con đường tuổi hai mươi” – tên gọi trìu mến mà Bộ Giao thông Vận tải và Bộ Tư lệnh Đoàn 559 đã trao tặng, bởi lẽ, mỗi tấc đất nơi đây thấm đẫm mồ hôi, máu và tuổi thanh xuân của những người lính, những cô gái, chàng trai TNXP ở độ tuổi đôi mươi. Họ bám trụ, bảo vệ, cứu hộ, thông xe, viết nên bản hùng ca về lòng quả cảm và tinh thần chiến đấu quật cường. Hai chữ “Quyết Thắng” được thêm vào, như một lời thề sắt son, một biểu tượng cho ý chí đánh tan giặc Mỹ, phá thế độc tuyến, giành thắng lợi trên mặt trận giao thông vận tải.
Trọn vẹn con đường huyền thoại này ôm trọn Di sản thiên nhiên thế giới Vườn Quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng. Trong những năm tháng khói lửa, “con đường tuổi hai mươi” ấy đã kiến tạo nên những chiến công mà mỗi trang sử đều rực lửa. Đó là khúc tráng ca bất tử, tạc vào lịch sử dân tộc, góp phần làm nên chiến thắng vĩ đại trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Hòa bình lập lại, những trọng điểm trên Đường 20 Quyết Thắng đã trở thành những chứng tích lịch sử sống động, mỗi địa danh mang trong mình một câu chuyện riêng, nhưng tất cả đều hội tụ trên cùng một chiến tuyến: Đường Hồ Chí Minh huyền thoại.
Nơi tưởng nhớ những anh hùng liệt sĩ đã ngã xuống vì con đường là Đền tưởng niệm trang nghiêm. Gần đó, “Hang Tám Cô” sừng sững như một tượng đài bi hùng. Ngày 14 tháng 11 năm 1972, bom B52 trút xuống, đất đá mù mịt. Tám chiến sĩ TNXP đang làm nhiệm vụ đã tìm nơi ẩn náu trong hang. Nhưng tảng đá hơn trăm tấn đã sập xuống, bịt kín cửa hang. Tiếng kêu cứu vọng ra rồi lịm dần sau chín ngày đêm. Sự hy sinh của họ, đặc biệt là hình ảnh những cô gái tuổi đời mơn mởn, đã trở thành huyền thoại, “Hang Tám Cô” trở thành địa danh bất tử trong lịch sử dân tộc. Dù Đền thờ các anh hùng liệt sĩ đã tề tựu những tấm gương chiến đấu, hy sinh, nhưng chính những trọng điểm rải rác trên Đường 20 mới là những dấu ấn lịch sử sâu sắc nhất.
Cách đó không xa, “Hang Cô Y tá” khắc ghi sự hy sinh cao cả của nữ y tá Nguyễn Thị Sặng. Tháng 6 năm 1972, trên đường đưa thương binh về tuyến sau, chị đã trúng bom B52 và anh dũng ngã xuống tại km 18. Tên gọi “Hang Y tá” là tiếng gọi thiết tha, là sự tiếc thương vô hạn dành cho người con gái Thanh Hóa.
Giá trị lịch sử đặc biệt của Đường 20 còn nằm ở hệ thống các bến phà: Xuân Sơn, Nguyễn Văn Trỗi và hang Phong Nha – điểm khởi đầu của con đường. Bến phà Xuân Sơn, bến phà Nguyễn Văn Trỗi đã chứng kiến bao chiến công hiển hách của những người lính giao thông, Binh trạm 14, Đoàn 559. Dưới mưa bom bão đạn, họ đã không quản gian khổ, hy sinh, đảm bảo cho hàng ngàn đoàn xe vượt sông Son, tiến vào Đường 20 hay Đường 12, kịp thời chi viện cho chiến trường miền Nam và nước bạn. Những tấm gương chiến đấu dũng cảm, sáng tạo như anh Trần Vân, anh Trần Văn Tưởng, anh Hoàng Văn Chảy, anh Phan Bội Châu… đã tô thắm thêm trang sử hào hùng. Dòng sông Son đã nhuộm thắm máu và mồ hôi của những người con ưu tú, vì một khát vọng thiêng liêng: “Thống nhất Tổ quốc”. Đặc biệt, 70 TNXP của đại đội 4 đã ngã xuống để giữ vững bến phà Xuân Sơn, tạo nên sự bất tử cho tên tuổi và chiến công của người chiến sĩ.
Khu vực từ bến phà Xuân Sơn đến thôn Phong Nha là một hệ thống hang lèn được sử dụng và cải tạo để bảo đảm an toàn cho người và của: hang Rục, hang Eo, hang Diêm, hang Hà Lời và đặc biệt là hang Phong Nha. Trong chiến tranh, hang Phong Nha trở thành nơi cất giấu phà, ca nô, bệnh xá dã chiến, kho chứa hàng. Dù bị địch phát hiện và oanh tạc, nhưng với tinh thần “động là nhà, bến phà là trận địa”, các chiến sĩ Đại đội 16, Binh trạm 14 Đoàn 559 vẫn kiên cường bám trụ, hoàn thành nhiệm vụ.
Trọng điểm Trạ Ang là một “túi bom” của quân thù, nơi thấm đẫm máu và mồ hôi của những người chiến sĩ. Có những thời điểm, địch bắn phá liên tục hàng chục ngày đêm. Để đảm bảo vận chuyển xăng, các chiến sĩ Binh trạm 14 đã dùng sức người vần từng phuy xăng qua suối Trạ Ang. Máu của họ hòa cùng xăng và nước, nhuộm đỏ dòng suối, biến nơi đây thành “Huyền thoại Xăng và Máu” của bộ đội Trường Sơn.
Trọng điểm liên hoàn A-T-P (cua Chữ A, ngầm Ta Lê, đèo Phu La Nhích) luôn rực lửa bom đạn. Để giải tỏa trọng điểm này, hàng trăm cán bộ, chiến sĩ tuổi đôi mươi đã vĩnh viễn nằm lại, máu xương hòa vào đất đá, mở đường cho đoàn quân tiến về phía trước.
Dốc Ba Thang gắn liền với chiến dịch “Chọc thủng Trường Sơn mở đường thắng lợi”. Các chiến sĩ công binh đã treo mình trên vách đá, dùng choòng tay và thuốc nổ để “san phẳng” con dốc hiểm trở, làm nên một kỳ tích.
Tổng kho NH (hang Bảy tầng) là một trong những kho dự trữ chiến lược quan trọng, nơi cung cấp hàng hóa cho các đoàn xe ra chiến trường. Hang có sức chứa lớn, có cả xưởng sửa chữa, trạm quân y. Dù nằm gần trọng điểm ác liệt Trạ Ang, nhưng hang vẫn giữ được bí mật và an toàn.
Hang Thông tin tại km4 là nơi đặt Trạm cơ vụ A70, đảm bảo mạch máu thông tin thông suốt. Các cán bộ, chiến sĩ đã chiến đấu kiên cường trong suốt 8 năm, dưới mưa bom bão đạn, để giữ vững liên lạc cho Bộ Tư lệnh Trường Sơn và các đơn vị. Nơi đây là biểu tượng sáng ngời của chủ nghĩa anh hùng cách mạng, tinh thần “Tất cả vì miền Nam ruột thịt”.
Ngầm Cà Ròong là một trọng điểm hiểm yếu, biểu tượng cho chủ nghĩa anh hùng cách mạng của TNXP và bộ đội. Nơi đây đã hứng chịu vô vàn trận bom đạn ác liệt, với biết bao sự hy sinh.
Và còn biết bao địa danh khác trên Đường 20 Quyết Thắng: hầm dấu xe húc, hang Rục, dốc cua Tay áo Km32, dốc Cù Mẹ, Cù Con, Khe Diêm, Khe Tum, U Bò, hang chỉ huy phà, bãi hố bom… Tất cả đã khắc sâu vào lịch sử dân tộc những ký ức về một thời đạn bom, một thời máu lửa, về sự chiến đấu kiên cường, lao động dũng cảm và sáng tạo của những người con đất Việt.
Đường 20 Quyết Thắng, con đường huyền thoại xuyên suốt từ quá khứ đến hiện tại và vươn tới tương lai, là minh chứng hào hùng cho tuổi trẻ Việt Nam trong những năm tháng chiến tranh. Con đường ấy được xây đắp và giữ gìn bằng nước mắt và máu xương của lớp lớp thanh niên.
Những chứng tích lịch sử trên Đường 20 Quyết Thắng, nằm trong lòng Di sản thiên nhiên thế giới Vườn Quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng, đã trở thành những địa danh lịch sử văn hóa bất tử. Đến với Phong Nha – Kẻ Bàng hôm nay, không chỉ để chiêm ngưỡng vẻ đẹp hùng vĩ của thiên nhiên, mà còn để tưởng nhớ và tri ân sự hy sinh cao cả của biết bao thế hệ cha anh, những người đã hiến dâng tuổi thanh xuân cho sự nghiệp giải phóng dân tộc, thống nhất Tổ quốc.